دستاوردهای سیاسی - اجتماعی نواندیشی دینی در ایران و مصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

10.22034/sej.2020.1911576.1267

چکیده

پژوهش حاضر با تکیه بر اندیشه نواندیشان دینی همچون سید جمال به عنوان تئوریسین احیاءگری دینی در جهان اسلام از جمله ایران و مصر، علامه نائینی نواندیش اصلاح‌گر ایرانی و شیخ محمد عبده نواندیش اصلاح‌‌گر مصری درپی پاسخ به این پرسش است که جریان نواندیشی دینی چه دستاوردهای سیاسی- اجتماعی در ایران و مصر داشته است؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که نواندیشی دینی در ایران قرن نوزدهم دستاوردهایی همچون گسترش عقل‌‌گرایی، ایجاد ساختار سیاسی نوین همچون ایجاد مجلس، قانون و عدالت‌خانه داشته و در مصر نیز دستاوردهایی همچون گسترش عقل‌‌گرایی، شروع دوره اصلاحات، ورود امواج مدرنیسم و مظاهر آن همچون چاپ روزنامه، مدارس جدید، تغییر نگرش به حقوق زنان، ناسیونالیسم و سکولاریسم به همراه داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Political-Social Achievements of Religious Intellectualism in Iran and Egypt

نویسندگان [English]

  • Ebrahim Qasempoor 1
  • Aliakbar Amini 2
  • Morteza Manshadi 3
1 PhD. Student, Department of Political Science, Neishabour Branch, Islamic Azad University, Neishabour, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

The present study, relying on the ideas of some religious intellectuals such as Seyyed Jamāl as a theorist of religious intellectualism in the Islamic world including Iran and Egypt, 'Allāma Nā'ini as an Iranian reformist intellectual, and Sheykh Mohammad 'Abdah as an Egyptian reformist, aims to answer what were the political-social achievements of religious intellectual movement in Iran and Egypt. The method of study was descriptive analysis and the results showed that religious intellectualism in the 19th century Iran has had some achievements in Iran like propagating rationalism, and creating modern structures such as parliament, law, and court. It also has brought about some outcomes in Egypt, like propagating rationalism, starting reformism, modernism movement and its manifestations such as newspapers and new schools, changing the attitude to women's rights, nationalism, and secularism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religious Intellectualism
  • Structuralism
  • modern institutions
  • secularism
آبادیان، حسین (1374). مبانی نظری حکومت مشروطه و مشروع. تهران: نشر نی.
احمدی، حمید (1390). جامعه‌شناسی سیاسی جنبش‌های اسلام. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
بهنام، جمشید (1375). ایرانیان و اندیشه تجدد. تهران: نشر فرزان روز.
بهی‌‌، محمد (1377). اندیشه نوین اسلامی در رویارویی با استعمار غرب. ترجمه سید حسین سیدی. تهران: انتشارات نشر.
بیگدلی، علی (1370). برخورد ناسیونالیسم با اسلام در مصر/ روند پذیرش فرهنگی غرب در جامعه مصر. پژوهش‌‌نامه علوم انسانی، شماره 7.
پیاژه، ژان (1384). ساختارگرایی. ترجمه رضا علی‌اکبرپور. تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
جعفریان، رسول (1366). مروری بر زمینه‌های فکری التقاط جدید در ایران. بی‌جا: سلمان فارسی.
جلیلی، مهدی (1382). جایگاه تعلیم و تربیت در اندیشه و عملکرد شیخ محمد عبده. مصباح، شماره 49.
جمالی، لطف‌الله و همکاران (1379). زندگی و مبارزات سید جمال‌الدین اسدآبادی. به کوشش سید هادی خسروشاهی. تهران: انتشارات کلبه شروق و سماط.
حائری، عبدالهادی (1368). ایران و جهان اسلام. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
حورانی، آلبرت (1393). اندیشه عرب در عصر لیبرالیسم. ترجمه علی جواهر کلام. تهران: نشر امیرکبیر.
دریفوس، هوبرت (1391). میشل فوکو فراسوی ساخت‌گرایی و هرمنوتیک. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
رهبری، مهدی (1388). انقلاب مشروطه، تجددگرایی و زایش نوگرایی در ایران. پژوهشنامه علوم سیاسی، 5(1).
زیباکلام، صادق (1392). سنّت و مدرنیته، ریشه‌یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی سیاسی در ایران عصر قاجار. تهران: انتشارات روزنه.
شادلو، شیده (1377). سیمای زنان در جهان مصر. تهران: انتشارات زیتون.
عبده، محمد (1972م). الاعمال الکامله تحقیق. محمد عماره. بیروت: الموسسه العربیه للدراسات و النشر، ج3.
عماره، محمد (1988م). الامام محمد عبده مجدد الدنیا بتجدید الدین. قاهره: دارالشرق.
عنایت، حمید (1352). شش گفتار درباره دین و جامعه. تهران: انتشارات موج.
عنایت، حمید (1397). سیری در اندیشه سیاسی عرب. تهران: انتشارات امیرکبیر.
عیدان، عقیل؛ موحد، مهران (1392). شیخ محمد عبده و مسائل زنان. قابل دسترس در:
http://www.jomhornews.com/fa/article/47423/
محیط طباطبایی، محمد (بی‌تا). نقش سید جمال‌الدین در بیداری مشرق زمین. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
مددپور، محمد (1389). سیر تفکر معاصر. تهران: انتشارات سوره مهر، ج2.
مدرسی چهاردهی، مرتضی (1347). سید جمال‌الدین و اندیشه‌های او. تهران: انتشارات کتاب‌‌های پرستو.
موثقی، سید احمد (1378). علل و ضعف و انحطاط مسلمین در اندیشه‌های سیاسی و آرای اصلاحی سید جمال‌الدین اسدآبادی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
موثقی، سید احمد (1388). سید جمال‌الدین اسدآبادی مصلحی متفکر و سیاست‌مدار. قم: بوستان کتاب.
نائینی، محمدحسین (1382). تنبیه الامه و تنزیه المله. قم: بوستان کتاب.
نوفل، هند (2015 م). اول من اصدرت صحیفه عن المراء عام 1892. قابل دسترس در:
https://www.elbalad.news/877563
هارلند، ریچارد (1386). دیباچه‌‌ای تاریخی بر نظریه ادبی افلاطون تا بارت. ترجمه بهزاد برکت. رشت: انتشارات دانشگاه گیلان.
یوسفی اشکوری، حسن (1378). نوگرایی دینی: نقد و بررسی جنبش‌های سیاسی معاصر. تهران: نشر قصیده.