تبیین مقایسه‌ای رویکردهای اسلامی و رئالیستی نسبت به نظریات بین‌المللی (مطالعۀ موردی: مقولۀ توزان‌ قوا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران

2 کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

10.22034/sej.2021.1897617.1239

چکیده

هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سوال اساسی است که به ‌لحاظ روش‌شناسی، هستی‌شناسی و معرفت‎شناسی، رویکرد هر یک از تئوری‌های واقع‌گرایی‌ و اسلام‌گرایی در عرصه روابط بین‌الملل در موضوع موازنه ‌قدرت چگونه است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و بر این فرضیه استوار است که چون رویکرد اسلام‌گرایانه برخلاف مکاتب کلان روابط بین‌الملل و به‌طور خاص واقع‌گرایی که منفعت‌طلب و قدرت‌محور است، بر مسائل ارزشی و اخلاقی نیز تأکید دارد، از این‌رو می‌توان گفت که رویکرد اسلام در عرصۀ روابط بین‌الملل در موضوع موازنه‌ قدرت مسالمت‌آمیز، صلح‌طلب و در عین حال مبتنی بر نفی سلطه بر یکدیگر است. یافته‌ها نشان داد که اسلام به عنوان یک دین جهان‌شمول، رویکرد خاصی نسبت به ماهیت روابط بین‌الملل دارد که متفاوت از نظریه‌پردازی رئالیسم می‌باشد. مکاتب موجود در روابط بین‌الملل دارای مبانی هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی متفاوتی از هم می‌باشند، که این مبانی رویکرد آنها را نسبت به نظام بین‌الملل قوام می‌بخشد و در نتیجه دیدگاه آنها نسبت به ماهیت روابط بین‌الملل متفاوت از هم می‌باشد. مبانی هستی‌شناسی نظریه اسلامی روابط بین‌الملل، از بُعد انسان‌شناسانه مثل رئالیسم بدبینانه نیست، بلکه ماهیت انسان ترکیبی از فطرت و غریزه، سیاست‌شناسی شرع‌محور، نظریه دولت خدامحور، می‌باشد و لذا اصل حاکم بر روابط بین‌الملل اصالت صلح است. مهم‌ترین وجه تمایز رویکرد اسلامی به روابط بین‌الملل با رئالیسم، در مبانی هستی‌شناسی این نظریه می‌باشد که با توجه به این مبانی توانسته تفسیری از ماهیت روابط بین‌الملل ارئه دهد که نسبت به تفسیر رویکرد دیگر با واقعیت نظام بین‌الملل تطابق بیشتری دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Islamic and Realistic Approaches to International Theories (A Case Study: Balance of Powers)

نویسندگان [English]

  • Seeros khandan 1
  • Merdad Alhpour 2
  • Rashid Rekabian 1
1 Assistant Professor, Faculty of Law and political science, Ayatollah Boroujerdy University, Boroujerd, Iran
2 Master, Political science, University of Guilan, Guilan, Iran
چکیده [English]

The purpose of the present study is to answer this basic question that from the perspective of methodology, ontology, and epistemology, what is the approach of either idealistic or Islamic theory to the balance of power in the realm of international relations? The method of study is descriptive analysis and it relies on the hypothesis that since the Islamic approach emphasizes on value and ethical issues, contrary to other macro international schools specially realism that is utilitarian and power-centered, therefore it can be stated that the Islamic approach to the subject of power equilibrium in the international realm is peaceful and at the same time against hegemony and political domination. The results of the study showed that Islam as a global religion has a special approach to the essence of international relations that is different from realism. The existing schools in international relations have different ontological, epistemological, and methodological foundations that determine their approach to the international system and as a result their viewpoint about the essence of international relations is distinct from each other. From anthropological view, the epistemological approach of the Islamic theory to international relations is not as pessimist as realism, but rather it maintains that human essence is a combination of instinct and nature, religious politics, and the theory of divine government so the overriding principle in international relations is the nobility of peace. The most important distinction between the Islamic and realistic approach to international relations lie in the epistemological foundations of the Islamic theory by which it could have represented an interpretation of the essence of international relations that corresponds more to the realities in the world.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • international relations
  • Equilibrium of Powers
  • Neorealism
  • Realistic Approaches
  • Balance of Powers
قرآن کریم
ابراهیمی، شهروز؛ ستوده، علی‌اصغر؛ شیخون، احسان (1389). رویکرد اسلامی به روابط بین‌الملل در مقایسه با رویکردهای رئالیستی و لیبرالیستی. دانش سیاسی، شماره 6، ص 5-42.
اسلامی، محسن؛ داوند، محمد؛ داوند، حجت (1395). بحران نظریه‌پردازی در روابط بین‌الملل؛ بستری مساعد برای اندیشه‌ورزی اسلامی. پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره اول، شماره 22، ص 236-211.
افتخاری، اصغر (1389). درک روابط بین‌الملل؛ رویکردی قرآنی. روابط خارجی، سال دوم، شماره چهارم، ص 228-193.
برچیل، اسکات و همکاران (1392). نظریه‌های روابط بین‌الملل. ترجمه سجاد حیدری‌فرد. تهران: نشر دانشگاهی.
جهان‌بین، فرزاد؛ پرتو، فتح‌الله (1394). سناریوهای آیندۀ نظام‌ بین‌الملل و جایگاه جهان اسلام. پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال چهارم، شماره 13، ص 168-147.
چگنی‌زاده، غلامعلی (1392). ایران، جهان اسلام و تغییر در هندسۀ قدرت بین‌المللی. پژوهش‌های سیاست، سال دوم، شماره 7، ص 92-69.
خانی، محمدحسین (1385). سازمان‌های بین‌المللی از تئوری تا عمل: گذشته، حال و آینده.تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
دهقانی ‌فیروزآبادی، سید جلال (1389). مبانی فرانظری نظریه اسلامی روابط بین‌الملل. روابط خارجی، شماره 2، ص 96-49.
سازمند، بهاره؛ عظیمی، ابوالفضل؛ نظری، علی‌اکبر (1389). نظریه موازنه قدرت والتز: نقد و بررسی کارآمدی آن در عصر حاضر. روابط خارجی، سال دوم، شماره 4، ص 274-251.
ستوده، محمد (1382). ماهیت انسان و روابط بین‌الملل. علوم سیاسی، سال ششم، شماره 22.
سلیمی، عبدالحکیم (1394). اسلام خاستگاه واقعی حقوق بین‌الملل. حقوق اسلامی، سال دوازدهم، شماره 47، ص 111-79.
فراتی، عبدالوهاب (1389). چارچوب و روابط دولت اسلامی با نظام بین‌الملل. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
فیرحی، داوود (1386). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: انتشارات سمت.
قاسمی، فرهاد (1391). اصول روابط بین‌الملل. تهران: انتشارات میزان.
قنبرلو، عبدالله (1391). ریشه‌ها و مؤلفه‌های سکولاریسم و دین‌گرایی در روابط بین‌الملل. مطالعات انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره 30، ص 134-115.
قوام، سید عبدالعلی (1397).روابط بین‌الملل: نظریه‌ها و رویکردها. تهران: سمت.
کریمی‌نیا، محمدمهدی (1382). ادیان الهی و همزیستی مسالمت‌آمیز. رواق اندیشه، شماره 26.
مشیرزاده، حمیرا (1389). تحولات جدید نظری در روابط بین‎الملل: زمینه مناسب برای نظریه‌پردازی بومی. پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 6، ص 204-165.
والتز، کنت نیل (1392). نظریه سیاست بین‌الملل. ترجمه غلامعلی چگینی‌زاده و داریوش یوسفی. تهران: مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی.
Christensen, T.J. & Snyder, J.L. (1990). Chain Gangs & Passed Bucks: Predicting Alliance Patterns in Multipolarity. International Organization, 44(2), P. 137-168. DOI:
10.1017/S0020818300035232.
Griffiths, M. (1992). International Relation’s Theory for the Twenty First Sentury. London: Routledge.
Hopf, T. (1991). Polarity, the Offense-Defense Balanse & War. The American Political Science Review, Vol. 85, No. 2, P. 475-493. DOI: https://doi.org/10.2307/1963170.
Kegley, C.W. & Blanton Shannon, L. (2005). World Politics: Trends & Transformation. New York: Cengage Learning.
Snyder, J. (2009). Religion & International Relations Theory. New York: Columbia University Press, cop.
Waltz, K.N. (1979). Theory of International Politics. New York: McGraw-Hill Publishing Company.
Waltz, K.N. (1999). Globalization & Govvernance. PS: Political Today.
Wohlforth, W.C. (1999). Stability of A Unipolar World, International Security, Vol. 24, No.1, P. 5-41.