نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرضا، شهرضا، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرضا، شهرضا، ایران.

3 دانشیار، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران.

10.22034/sej.2020.1902229.1247

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش و تاثیرات «خرافه»، در توسعه نیافتگی سیاسی دوره قاجار بود. در این راستا ارتباط فرهنگ خرافه‌گرا با توسعه نیافتگی دوره قاجار و تاثیر آن در فرهنگ سیاسی غیرمشارکتی مورد بررسی قرار گرفت. روش پژوهش کیفی - علّی و مبتنی بر رویکرد تاریخی و جامعه‌شناسی بوده و نتایج نشان داد، در مجموع فرهنگ خرافه‌گرای قاجار با رویکردهای غیرعلمی، غیرعقلی و غیردینی جامعه ایران را به انحطاط کشانید و یا دست کم موجب توسعه‌نیافتگی سیاسی شد. در واقع اعتقاد به خرافه و خرافه‌گرایی در این عصر به نبود عقلانیت و حاکمیت ذهن اسطوره‌ای می‌انجامید و همین امر زمینه استبداد سیاسی و در نهایت توسعه‌نیافتگی سیاسی را فراهم می‌کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Tendency to Superstition and Anti-superstition in Iran’s Political Ideology (with Emphasis on the Qajar Dynasty)

نویسندگان [English]

  • Fariba Masoudi 1
  • Mahmoud Ketabi 2
  • Ali Akbar Amini 3

1 PhD. Political Science, Islamic Azad University, Shahreza Branch, Shahreza, Iran

2 Associate Professor, Islamic Azad University, Shahreza Branch, Shahreza, Iran.

3 Associate Professor, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The purpose of the present study is to review the effects of “superstition” on the political underdevelopment in the Qajar dynasty. In this regard, the relationship between the superstitious culture and underdevelopment in the Qajar dynasty and the effects of superstition on the non-participative political culture back then were studied. The method of study was causal-qualitative based on the historical and sociological approach; and the results showed that the superstitious culture of the Qajar dynasty with its non-scientific, irrational, and non-religious approach led the Iranian society to decadence or at least political underdevelopment. Indeed, the tendency to superstition and people’s belief to such false ideas during that age led to irrationality, dominance of mythological mentality, political dictatorship, and finally political underdevelopment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political Ideology
  • tendency to superstition
  • Anti-superstition
  • Lumpenproletariate
  • Qajar Dynasty
  • Monajjem Bashi

اتحادیه، منصوره؛ سعدوندیان، سیروس (1362). خاطرات تاج‌السلطنه. تهران: نشر تاریخ ایران.

اعتضادالسلطنه، علی‌قلی‌میرزا (1278ق.). رساله فلک‌السعاده. زنجان: دارالطباعه میرمحمدباقر طهرانی.

اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان صنیع‌الدوله (1362). مطلع‌الشمس. تهران: نشر تاریخ و فرهنگ ایران زمین.

اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان (1357). صدرالتواریخ. تصحیح محمد مشیری. تهران: انتشارات روزبهان، چاپ دوم.

اوبن، اوژن (1391). ایران امروز: سفرنامه و خاطرات اوژن اوبن (1907-1906). تهران: نشر علم.

اولیویه، آنتوان گیوم (1371). سفرنامه اولیویه. ترجمه محمدطاهر میرزا؛ به کوشش غلامرضا ورهرام. تهران: نشر اطلاعات.

پولاک، یاکوب ادوارد (بی‌‌تا). سفرنامه پپولاک (ایران و ایرانیان). ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی.

جهانگیر میرزا قاجار (1384). تاریخ نو. به سعی و اهتمام عباس اقبال. تهران: نشر علم.

جوادی آملی، عبدالله (1391). مفاتیح‌الحیات. قم: اسراء.

حائری، عبدالهادی (1360). تشیع و مشروطیت در ایران. تهران: امیرکبیر.

خوانساری، جمال (1342). کلثوم ننه. تهران: اقبال.

دوکوتزبوئه، موریس (1365). مسافرت به ایران. ترجمه محمد هدایت. تهران: انتشارات جاویدان.

دولوری، اوستاس؛ سلادن، دوگلاس (بی‌‌تا). ماه شب چهاردهم. ترجمه: علی‌‌اصغر امیرمغز. تهران: نشر
کتاب.

دیولافوا، ژن (1390). سفرنامه مادام دیولافوا: ایران و کلده. ترجمه علی محمد فره‌وشی. تهران: دنیای
کتاب.

رضاقلی، علی (1377). جامعه‌شناسی خودکامگی. تهران: نشر نی.

روزنامه وقایع اتفاقیه، 1267ق، شماره 252.

ژوبر، آمده (1347). مسافرت به ایران و ارمنستان. ترجمه محمود مصاحب. تهران: کتابفروشی چهر.

سپهر، لسان‌الملک (1377). ناسخ‌التواریخ. به اهتمام جمشید کیانفر. تهران: انتشارات‌ اساطیر، ج1-2.

سرنا، کارلا (1363). مردم و دیدنی‌های ایران. ترجمه غلامرضا سمیعی. تهران: نشر نو.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1390). با چراغ و آیینه. تهران: سخن.

شیخ‌الاسلامی، محمدجواد (1372). سیمای احمدشاه. تهران: گفتار.

صنایع، داود (1377). امیرکبیر، سنت و مدرنیته. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران
مرکزی.

طباطبایی، سیدجواد (1393). نظریه حکومت قانون در ایران. تهران: انتشارات مینوی خرد.

طباطبایی، سیدجواد (1386). مکتب تبریز و مبانی تجددخواهی. تهران: ستوده.

عنایت، حمید (1358). سیری در اندیشه سیاسی عرب. تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ دوم.

فریزر، جیمز بیلی (1364). سفر زمستانی. ترجمه و حواشی منوچهر امیری. تهران: انتشارات توس.

فریزر، جیمز بیلی (1384). شاخه‌ی زرین. ترجمه کاظم فیروزمند. تهران: نشر آگاه.

کاسیرر، ارنست (1393). فلسفه صورت‌های سمبلیک. ترجمه یدالله موقن. تهران: هرمس.

محمود، محمود (1367). تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن 19. تهران: اقبال، ج2.

مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار شهید مطهری. تهران: انتشارات صدرا، ج24.

موریه، جیمز (1386). سفرنامه جیمز موریه. ترجمه ابوالقاسم سری. تهران: انتشارات سخن، ج2.

مومن‌الدوله (1380). خاطرات مومن‌الدوله. به کوشش سیروس سعدوندسان. تهران: زرین.

نجم‌آبادی، شیخ هادی (1362). تحریر و العقلا. تهران: زوار.

نجم‌آبادی، هادی بن مهدی (1378). تحریر العقلا: مجموعه تحریرات باقیه از مجدد علوم ربوبیه و رسوم اسلامیه. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

هدایت، مهدی‌قلی (1361). خاطرات و خطرات. تهران: زوار.