نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهواز، اهواز، ایران.

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهواز، اهواز، ایران

3 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهواز، اهواز، ایران.

10.22034/sej.2020.1896506.1234

چکیده

وضعیت آشفته و بحرانی ایران پس از مشروطه که از جنگ و بی‌ثباتی سیاسی ناشی می‌شد، موجب گردید تا ایدۀ «دولت مقتدر» پررنگ شود. بسیاری از نخبگان سیاسی و فکری آن زمان با درک شرایط بحرانی، این ایده را دنبال کردند و با ایدۀ «دیکتاتوری منوّر» راه را برای حکومت رضاخان باز نمودند. ملک‌الشعراء بهار از جمله کسانی بود که نخستین‌بار این موضوع را مطرح کرد. در این راستا، پژوهش حاضر، با بهره‌گیری از روش هرمنوتیک قصدگرای اسکینر، این موضوع را مورد بررسی قرار داد. هدف این پژوهش، فهم اندیشۀ بهار دربارۀ دولت مقتدر و تمایز آن با ایده‌های رایج در سال‌های پایانی عصر قاجار بود، مبنی بر اینکه که بهار حاضر نبود «دولت مقتدر» را بدون مبانی اساسی مشروطه، یعنی آزادی، عدالت و وجود مجلسی قوی بپذیرد. «انگیزۀ» بهار در گرایش به ایدۀ «دولت مقتدر» چه بود؟ و با توجّه به «نیّت» اصلی بهار یعنی «استبدادستیزی»، برداشت او از «دولت مقتدر» چه تفاوتی با برداشت روزگار خود داشت؟ سوالات اصلی پژوهش هستند. در فرضیۀ نخست، مهم‌ترین «انگیزۀ» بهار در گرایش به ایدۀ «دولت مطلقه» تأمین «مصلحت» کشور بود. همچنین بهار با در نظر داشتن اساس مشروطیت در حکومت مقتدر مدّ نظرش، ایدۀ «دولت مقتدر مشروطه» را دنبال می‌کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The “Powerful Constitutionalist” Government in the Ideology of Malek al-Sho’ra’ Bahar

نویسندگان [English]

  • Reza Afsordeh 1
  • Hamed Ameri Golestani 2
  • Lena Abdolkhani 3
  • Hamed Mohagheghnia 3

1 PhD student, Political Sciences, Department of Political Sciences, Islamic Azad University, Ahvaz Branch, Ahvaz, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Political Sciences, Islamic Azad University, Ahvaz, Ahvaz Branch, Iran

3 Assistant Professor, Department of Political Sciences, Islamic Azad University, Ahvaz Branch, Ahvaz, Iran.

چکیده [English]

Iran’s chaotic and critical condition as a result of war and political instability after Persian Constitutionalism made the idea of “powerful government” conspicuous. Realizing critical conditions back then, many political and intellectual elites followed the above idea, and by “enlightened absolutism” paved the way for the establishment of Reza Khan government. Malek al-Sho’ara’ Bahar was among those who proposed the above idea for the first time. In this regard, the present study aims to explore this subject using Skinner’s Hermeneutic Intentionalism. The purpose of this study is the realization of Bahar’s ideology of powerful government and its distinction with other common ideas within the last years of Qajar dynasty in that Bahar did not want to admit “powerful government” without basic principles of constitutionalism such as freedom, justice, and a powerful parliament. This study seeks to answer the following research questions: What was Bahar’s “motivation” for his tendency to the idea of “powerful government”? With regard to Bahar’s main “intention”, that is “anti-authoritarianism”, what was the difference between his perception of “powerful government” and the perception of society? As for the first hypothesis, the most important “motivation” of Bahar for tendency to the idea of “powerful government” was to fulfill “the expediency” of the country. Besides, Bahar followed the idea of “powerful constitutionalist government” with regard to the principle of constitutionalism in his intended powerful state.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Malek al-Shoa’ra’ Bahar
  • Powerful Constitutionalist Government
  • Enlightened Absolutism
  • Reza Khan
  • Powerful Government 

  1. اسکینز، کوئنتین (1393).بینش‌های علم سیاست در باب روش. ترجمه فریبرز مجیدی و علی معظمی. تهران: فرهنگ جاوید.
  2. بحرانی، مرتضی؛ شکوری، ابوالفضل (1387). بررسی زبانی نسبت دوستی و ریاست در اندیشۀ سیاسی فارابی. تحقیقات فرهنگی، (1)4: 159-191.
  3. بشیریه، حسین (1387).دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران. تهران: نگاه معاصر.
  4. بهار، محمدتقی (1332ق). سیاست ایران، قهرمان می‌خواهد. نوبهار، (2)41: 1-2.
  5. بهار، محمدتقی (1335ق/الف). استبداد یا روح قانون. زبان آزاد، 11: 1.
  6. بهار، محمدتقی (1335ق/ب). لزوم مرکز ثِقل. زبان آزاد، 4: 1-2.
  7. بهار، محمدتقی (1336ق). روزنامه نوبهار، (6)327: 1.
  8. بهار، محمدتقی (1337ق). روزنامه ایران،(3)375: 2.
  9. بهار، محمدتقی (1357). تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران. تهران: کتاب‌های جیبی، ج1-2.
  10. بهار، محمدتقی (1387).دیوان اشعار ملک‌الشعرای بهار. تهران: نگاه.
  11. پوجی، جان فرانکو (1380). تکوین دولت مدرن. ترجمه بهزاد باشی. تهران: آگاه.
  12. حسن‌زاده، رسول (1386). حاکمیّت و رهبری در شعر و اندیشۀ بهار. علومِ انسانیِ دانشگاهِ الزّهرا، 16-17(61-62): 1-30.
  13. خالقی، علی (1392). تحلیلی بر تفکّر سیاسی فقهای شیعه در عصر ایلخانان. سیاست متعالیه، (1)3: 99-120.
  14. روشن، امیر (1387). کوئنتین اسکینر و هرمنوتیک قصدگرا در اندیشۀ سیاسی. رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 14: 11-35.
  15. سراج، شهین (1386). قصیدۀ مجلس چهاردهم یا داستان یک سرخوردگی؛ سیری در برخورد شعر بهار با تاریخچۀ مجلس شورا از آغاز تا مجلس چهاردهم. در: یادی از بهار، مجموعه خطابه‌‌ها و مقاله‌های همایش بزرگداشت ملک‌الشعراء بهار. تهران: مؤسسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.
  16. شاهی، محمدشریف (1391).بازخوانی مشروطه‌گرایی ایرانی براساس نظریۀ دولت مشروطه. رسالۀ دکتری حقوق عمومی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
  17. شکوری، ابوالفضل؛ رضایی، زینت (1387). تجدّد آمرانه و ملک‌الشعراء بهار. پژوهش سیاست، (10)25: 119-146.
  18. صیدانلو، امین (1396).نسبت‌یابی دین و سیاست در اندیشۀ سیاسی عبدالکریم سروش براساس روش‌شناسی کوئنتین اسکینر. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد علوم سیاسی. کرمان: دانشگاه شهید باهنر.
  19. طباطبایی، جواد (1398). ملّت دولت و حکومت قانون جستار در بیان نصّ و سنّت. تهران: مینوی خرد.
  20. عزیزی، طاهره (1385). نقش نخبگان و نهادهای سیاسی در اعتلای قدرت رضاخان. مطالعات انقلاب اسلامی، 6-7: 83-108.
  21. کدی، نیکی آر. (1381). ایران دوران قاجار‌ و برآمدن‌ رضا‌خان 1175- 1304. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه. تهران: ققنوس.
  22. لک‌زایی، نجف (1380). بحران سلطه و کنترل سیاسی در ایران معاصر. علوم سیاسی، 16: 7-12.
  23. مدرّسی، فاطمه؛ فرهادنیا، حسین (1390). موضع محمدتقی بهار نسبت به طرح «جمهوریت» رضاخان. مطالعات تاریخ فرهنگی، (2)8: 89-115.
  24. مدیرشانه‌چی، محسن (1386). حیات سیاسی و حزبی بهار، از عرصۀ اندیشه تا صحنۀ عمل. در: یادی از بهار، مجموعه خطابه‌‌ها و مقاله‌های همایش بزرگداشت ملک‌الشعراء بهار. تهران: مؤسسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.
  25. موثقی، احمد (1384). نوسازی و اصلاحات در ایران معاصر. سیاست، 69: 225-260.
  26. نظری، علی‌اشرف (1386). ناسیونالیسم و هویت ایرانی، مطالعۀ موردی دورۀ پهلوی اوّل. پژوهش حقوق و سیاست، (9)22: 141-173.
  27. نوذری، حسینعلی؛ پورخداقلی، مجید (1389). روش‌شناسی مطالعۀ اندیشۀ سیاسی: روش‌شناسی کوئنتین اسکینر. علوم سیاسی، 11: 95-119.
  28. وحدت، فرزین (1383). رویارویی فکری ایران با مدرنیت. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه. تهران: ققنوس.