نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

چکیده

الگوی پوشش زنان در تاریخ ایران اشکال، صورت‌بندی و تطورات گوناگونی را پشت سر نهاده است. تطوراتی که گاه در شکل تغییر و گاه به صورت گسست قابل بررسی است. با این وجود، در اکثر پژوهش‌هایی که به بررسی الگوی پوشش زنان در تاریخ ایران صورت گرفته تلاش شده است شناخت توصیفی تطورات در گستره زمان با نگرش تاریخ‌نگاری سنتی مورد استفاده قرار گیرد. براین اساس، این پژوهش‌ها، پوشش را به عنوان موضوع شناسای فردی، کانون‌مند و ذاتی پنداشته و از فهم جامعیت و قرار دادن الگوی پوشش در بطن جریانات اجتماعی باز مانده‌اند، در تاریخ‌نگاری جدید که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است، شناخت عناصر اجتماعی جز در بستر گفتمان‌ها و شناخت زمینه، ممکن نیست و تولید و تغییر عناصر به فرآیندهای سیاسی اجتماعی وسیع‌تری مرتبط است که خود بخشی از آنها هستند. منطبق با این دیدگاه، در ادوار تاریخی ایران اتفاقات مهمی در پس گفتمان حجاب در جامعه به وقوع پیوسته است و نهادها، ساخت‌ها و روابط قدرتی شکل گرفته است - از خانواده تا نهادهای اساسی- که محیط اجتماعی و الگوی پوشش را احاطه کرده‌اند. براین اساس، این مقاله با استفاده از روش تحلیل گفتمان، با ایجاد پیوند میان الگوی پوشش و گسست‌ها و بافت‌های کلان جامعه، فرهنگ و قدرت که همواره در تولید، تغییر و بازتولید ابژه‌های زندگی اجتماعی موثرند، صورت‌بندی‌های تاریخی- گفتمانی الگوی پوشش زنان را مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Study of the Evolution of Hijab Discourse in Iran's Policy and Culture

نویسنده [English]

  • Mahdi Javdani Moghadam

Assistant professor, Political Science, Islamic Azad University of Qom, Qom, Iran.

چکیده [English]

Patterns of women's dressing in Iran's history have been shaping and evolving differently. The evolution can sometimes be studied in the form of a change and sometimes in a discontinuity. However, in most of the researches that have examined the pattern of women's dressing in Iranian history has been attempted to be used with the traditional historiography approach. Accordingly, these studies have considered the coverage as an individual, focal, and intrinsic identification issue, and it is not clear from the comprehension of comprehensiveness and the inclusion of the pattern of coverage in the context of social flows. In the new historiography used in this research, it is not possible to recognize social elements except in the context of discourses and the understanding of the field, and the production and transformation of elements into more extensive social-political processes that are themselves part of them. According to this view, in the historical era of Iran, significant events have taken place in the context of hijab discourse in society, and institutions, structures and Power relations have been formed - from the family to the basic institutions - that surround the social environment and the pattern of coverage. Accordingly, this paper tries to study the historical-discourse formulation of the cover pattern by establishing a link between the pattern of coverage and the wide discrepancies and contexts of society, culture, and power that constantly affect the production, transformation, and reproduction of the objects of social life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hijab
  • Politics
  • culture
  • Iran

  1. اردلان، پروین (1380‌). حجاب به روایت تاریخ در کتاب جنس دوم (مجموعه مقالات). تهران: توس.
  2. امینی، علیرضا (1381). تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوران پهلوی. تهران: صدای معاصر.
  3. بامداد، بدرالملوک (1348). زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید. تهران: ابن‌سینا.
  4. بشیر، حسن (1385). تحلیل گفتمان دریچه‌ای بر کشف ناگفته‌ها. تهران: دانشگاه امام صادق(ع)، چاپ چهارم.
  5. بهرام‌پور، شعبانعلی (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
  6. پارسونز، آنتونی (1363). غرور و سقوط. ترجمه منوچهر راستین. تهران: کتاب هفته.
  7. پولاک، یاکوب ادوارد (1368). سفرنامه پولاک. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی.
  8. ثاقبی، حسین (1379). نمایش لباس ایران از هزاره‌ سوم پیش از میلاد تا دوران قاجار. صنعت حمل و نقل،‌ 91،(881).
  9. جعفری، مرتضی؛ اسماعیل‌زاده، صغری؛ فرشچی، معصومه  (1317). واقعه‌ کشف حجاب، اسناد منتشره از واقعه‌ کشف حجاب در عصر رضاخان. تهران: مؤسسه‌‌ پژوهش‌ها و مطالعات فرهنگی.
  10. دیولافوا، ژان (1376). سفرنامه‌ ایران و کلده و شوش. ترجمه و نگارش محمد فره‌وشی(همایون). تهران: دانشگاه تهران.
  11. ذکاء، یحیی (1336). لباس زنان ایران از سده‌ سیزدهم تا امروز. تهران: اداره‌ موزه‌ها و فرهنگ عامه.
  12. رفیع‌پور، فرامرز (1376). توسعه و تضاد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
  13. زیبایی‌نژاد، محمدرضا؛ سبحانی، محمدتقی (1379). درآمدی بر نظام شخصیت زن در اسلام. قم: دارالثقلین.
  14. صبور اردوبادی، احمد (1368). آیین بهزیستی اسلام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، جلد چهارم.
  15. صدر، محسن (1364). خاطرات صدرالاشراف. تهران: وحید.
  16. صلاح، مهدی (1384). کشف حجاب، زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها. تهران: مؤسسه مطالعات سیاسی.
  17. غیبی، مهرآسا (1358). هشت هزار سال تاریخ پوشش اقوام ایرانی. تهران: هیرمند.
  18. فوران، جان (1382). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی. ترجمه احمد تدین. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، چاپ چهارم.
  19. کسری، نیلوفر (1380). زنان ذی نفوذ در خاندان پهلوی. تهران: نامک.
  20. کوثری، مسعود (1379). آسیب‌شناسی فرهنگی ایران در دوره‌ قاجار. تهران: باز.
  21. مدیریت پژوهش و آموزش (1371). خشونت و فرهنگ: اسناد محرمانه کشف حجاب (1322- 1313). تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
  22. مکی، حسین (1362). تاریخ بیست ساله ایران. تهران: علمی فرهنگی، جلد ششم.
  23. مهرابی، مسعود (1368). تاریخ سینمای ایران از آغاز تا سال 1357. تهران: فیلم.
  24. میرفخرایی، تژا (1383). فرایند تحلیل گفتمان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
  25. نظری، ساره (1396). پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی پس از ورود اسلام به ایران. پژوهش در هنر و علوم انسانی، 2(20): 53-64.