نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد تفسیر قرآن کریم، دانشکده مطالعات تطبیقی قرآن، شیراز، ایران

2 کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 استادیار، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، گلستان، ایران

چکیده

فقه شیعه پیوسته در حال تحول می‌باشد با پیروزی انقلاب اسلامی و حاکمیت فقیهان جامعه بسیاری از پرسش‌های مربوط به حوزه‌ی فقه در جامعه اسلامی به دستگاه فقه عرضه شد که رویکردهای فقهی باتوجه به مبانی فکری و اجتهادی خود درصدد پاسخ به آن برآمدند. فقه حکومتی، احکامی است که حاکم جامعه بر مبنای ضوابط پیش‏بینی شده شرعی و بر طبق مصالح عمومی مسلمین برای حفظ سلامت جامعه و تنظیم امور و برقراری روابط صحیح بین سازمانها در مسائل فرهنگی، تعلیماتی، مالیاتی و غیره... مقرر می‏دارد. در این بین امام خمینی (ره) با رویکرد فقه حکومتی خود باعث تدوین فقهی نوین با نگرشی حکومتی شده که معتقد به توانمندی فقه اسلامی در اداره‌ی جامعه است و تنها راه تحقق شریعت در حوزه‌ی فردی و اجتماعی را تاسیس حکومت اسلامی می‌داند و از نظر ایشان همه آنچه در حوزه حکومت از اختیارات و وظایف پیامبر و امامان پس از او محسوب می‌شود، برای فقیه جامع الشرایط نیز معتبر است. این مقاله درصدد است تا با بررسی تعاریف فقه، اصول و مبانی فقه حکومتی، لوازم و رویکردهای آن فقه حکومتی را در اندیشه امام خمینی (ره) بررسی و تحلیل نماید و بر این فرض استوار است که فهم اجتهادی فقیهانی چون امام خمینی (ره) از شریعت و منابع فقهی دربردارنده دستورالعملی جامع برای نظام سازی و سرپرستی از آن بر اساس دستورات فقه حکومتی می باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Governmental Jurisprudence in the Eyes of Imam Khomeini (ra)

نویسندگان [English]

  • هادی شاکری 1
  • الهه بزمیان 2
  • مسعود مطلبی 3

1 کارشناسی ارشد تفسیر قرآن کریم، دانشکده مطالعات تطبیقی قرآن، شیراز، ایران

2 کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 استادیار، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، گلستان، ایران

چکیده [English]

Shiite jurisprudence is constantly changing. With the victory of Islamic revolution and rule of community jurisprudents, many questions relating to area of jurisprudence in the Islamic community were shifted to system of jurisprudence where jurisprudent approaches opted to answer them thanks to their Ijtihad and mental principles. The governmental jurisprudence is rulings that ruler of community based upon religiously anticipated norms and public interests of Muslims prescribes to preserve health of society, regulate the affairs and establish accurate relationships among organizations in the fields of culture, education, tax and so forth. In the meantime, Imam Khomeini (ra) by turning to his governmental approach established modern jurisprudence with a governmental attitude that believes in Islamic jurisprudence capability for managing the society and says the only way for achieving Shari’ah individually and socially is to establish the Islamic government. For him, whatever of powers and duties of the Prophet (s) and Imams after him, can be authentically applied to fully qualified jurisprudent. This article intends to study and analyze tools and approaches of the governmental jurisprudence in the opinion of Imam Khomeini (ra) through examination of definitions of jurisprudence and principles of governmental jurisprudence. And this is basically presumed that Ijtihad understanding of jurisprudents like Imam Khomeini (ra) from Shari’ah and jurisprudent sources involves a comprehensive directive for its systematization and supervision based upon instructions of governmental jurisprudence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Governmental Jurisprudence
  • Imam Khomeini (RA)
  • jurisprudence
  • Politics
  • Thinking

  1. ابن منظور، محمّد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: داراحیاءالتراث العربى. 1414ق.
  2. استرابادى، محمدامین. الفوائدالمدنیه. قم: دارالنشر اهل البیت علیهم السلام. بى‌تا.
  3. اسلامى، رضا. مدخل علم فقه. چ دوم. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه. 1384ش.
  4. تهانوى، محمد. کشاف اصطلاحات الفنون. بیروت: دارالکتب العلمیه. 1414 ق.
  5. حرّ عاملى، محمّد بن حسن. وسائل الشیعه. چ سوم. قم: موسسه آل البیت علیهم السلام. 1414 ق.
  6. حسنى، سید حمیدرضا. جایگاه شناسى علم اصول. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه. 1385 ش.
  7. حسین زاده، على محمد. فقه و کلام. چ یازدهم. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. 1385 ش.
  8. خامنه‌اى، سیدعلى. مصاحبه ها (مجموعه مصاحبه هاى حجت الاسلام خامنه‌اى). چ اول. تهران: سروش. 1366 ش.
  9. خمینى، سید روح اللّه. صحیفه نور. تهران: مرکز مدارک فرهنگى انقلاب اسلامى. 1369 ش.
  10. ینى، سید روح اللّه. تحریرالوسیله. نجف اشرف: مطبعه الآداب. بی تا.
  11. راغب اصفهانى، حسین. المفردات. قم: اسماعیلیان. بى تا.
  12. على پور، مهدى. پارادایم اجتهادى دانش دینى. چ اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 1389 ش.
  13. طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه: سید محمد باقر موسوى همدانى. چ پنجم. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم. 1374 ش.
  14. مبلغى، احمد. «پارادایم هاى فقهى» کاوشى نو در فقه اسلامى، ش 81 ـ 83، زمستان 1384 ش.
  15. مدرسى طباطبائى، حسین. مقدمه اى بر فقه شیعه. ترجمه محمد آصف فکرت. مشهد: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، 1368 ش.
  16. ورعی، سید جواد. اندیشه های فقهی امام خمینی. تهران: عروج. 1389 ش.
  17. فیروزی، احمدرضا. کتاب مجموعه مقالات کنگره ملی بررسی اندیشه‌های فرهنگی و اجتماعی حضرت امام خمینی (ره). تهران: پژوهشکده مطالعات میان فرهنگی - دانشگاه آزاد اسلامی جهاد دانشگاهی (تربیت معلم). 1391 ش.
  18. پرتال پژوهشی واطلاع رسانی امام خمینی (ره) به نقل از پایگاه اطلاع رسانی فرهنگستان علوم اسلامی. آدرس: http://www.isaq.ir .